Het probleem met goede doelen
Sinds kort ben ik bezig mijn inkomsten en (vooral) mijn uitgaven beter in beeld te brengen. Dit omdat ik soms het idee krijg enorm inefficiënt om te gaan met mijn geldstroom, en er bijvoorbeeld veel meer geld opzij gezet zou kunnen worden om te sparen dan ik nu doe. Een van de kostenposten die mij opvielen waren die voor de goede doelen. Het blijkt dat ik bijna €20,- per maand uitgeef aan diverse instanties die beweren de wereld een betere plek te maken met behulp van mijn centen. Toch heb ik hier een akelig gevoel bij.
Het zijn geniepige bedraagjes. Sluipers. €3 hier, €6 daar… Afschrijvingen die je tussen de boodschappen en de verzekering al niet eens meer ziet, maar er wel iedere maand zijn. “Bedankt voor uw steun, Greenpeace.”
“Ik flikker ze er allemaal uit”, was mijn gedachte. De €20,- zijn toch een goede 3 maaltijden als ik het goed doe. Nee, ik als welvarende student (want zeg nou zelf, zo arm zijn de meesten van ons nou ook weer niet), kan best een paar euro missen om zodoende bij te dragen aan een betere wereld.
Nou goed dan, dan kies ik 3 goede doelen uit, waar ik tezamen €9 aan geef. €3 elk. Maar ja, aan welke dan? Is kanker verhelpen niet net zo belangrijk als armoede bestrijden? Roeleren dan maar, werken met willekeur. Het ene jaar krijgen Care, Greenpeace en Amnesty mijn geld, het andere jaar de Hartstichting, Kankerfonds en WNF.
Het probleem is niet zozeer het geld zelf, als wel de emotie die je eraan gekoppeld krijgt. Wat gebeurt er met mijn geld? Waar gaat het heen? Waarom staan er iedere dag tientallen tieners mensen te ronselen op straat voor een paar euro? Ik denk dat het met een aantal dingen te maken heeft.
Probleem 1: de werving
Zo godsgruwelijk moe word ik er van: straatverkopers. Of het nou de Volkskrant is, Jehovagetuigen die de heilige boodschap komen verkondigen of Amnesty vertegenwoordigers. Allemaal proberen we ze met een grote boog te ontwijken. “Oh god, spreek alsjeblieft niet mij aan…”. Toegegeven, ik heb zelf ook gezondigd door deze functie een halfjaar als bijbaan uit te oefenen. Des te beter weet ik ook wat een kromme constructie het is: bonussen, beloningssystemen, relatief hoge salarissen, reiskostenvergoeding, vergoede trainingsdagen… Je kan je serieus gaan afvragen of werving op straat niet eerder geld kost dan dat het oplevert voor de goede doelen.
En ze staan er ook met zovéél: op een goede dag in Groningen som wel 5 of 6 achter elkaar in de Herestraat.
Kan dat niet wat slimmer?
Probleem 2: de communicatie
Het ene goede doel pakt dit wat beter aan dan de andere, maar over het algemeen geldt: innen en wegwezen. Een brief om je te verwelkomen bij het goede doel kan er vaak nog wel vanaf, maar daarbij blijft het dan ook wel. Greenpeace heeft een blaadje, en vele andere organisaties ook, echter heb ik al tijden niets meer van ze vernomen. Dat is een gemiste kans, want ik vind het fijn om te weten wat de organisatie zoal aan het uitspoken is met al het geld. Waar maken ze zich sterk voor? Wat zijn de successen? Waar is nog extra hulp / aandacht nodig?
Kan dat niet wat duidelijker?
Probleem 3: de emotie
Naast dat we allemaal benieuwd zijn naar wat de organisatie met al het geld doet, ben je ook erg benieuwd naar wat jouw geld, jouw inbreng teweeg heeft gebracht. Net zoals bij stemmen mensen het idee hebben geen verschil te kunnen maken doordat het zo massaal is, hebben mensen geen connectie met hun inbreng. Wat kunnen jullie nou helemaal bereiken met mijn €5 per maand? Wat kan mijn enkele stem nou doen in de politiek?
Kan dat niet wat persoonlijker?
Hoe dan wel?
Allereerst het werven: ik denk dat het inzetten van massamedia helemaal geen slechte zet is. TV, weblogs, acties als product (red), waarbij een percentage van het verkoopbedrag naar een goed doel gaat, radio, kranten en tijdschriften zijn stuk voor stuk uitermate geschikt om je boodschap te verkondigen en een positief imago te creëren voor jezelf. Mits in de goede segmenten gepromoot natuurlijk. Dat gaat een heel stuk effectiever werken dan lukraak mensen aanspreken op straat, als je het mij vraagt.
Dan de communicatie. Het hoofddoel hierbij is: mensen betrekken bij wat er speelt. We zijn niet dom, en snappen met een beetje uitleg heel veel van de huidige problematiek die er speelt en onder de aandacht wordt gebracht. Greenpeace doet dit al jaren heel goed vind ik. Concrete acties, problem-awareness websites en actiespots houdt het publiek constant alert van de milieuvervuilende activiteiten en dergelijke. En dit hoeft helemaal niet altijd per post of met huis-aan-huis folders.
De laatste tijd kom ik vaak de site tegen waarop het gebruik van schadelijke stoffen in electronica door bedrijven wordt bijgehouden. Hier is duidelijk te zien welke bedrijven goed bezig zijn en welke nog erg slecht bezig zijn. Als ik dan zie dat door inspanningen van Greenpeace Sony minder broom is gaan gebruiken, voel ik mij daar blij door en vind ik mijn steun belangrijk. Tegelijkertijd maakt het mij boos op bijvoorbeeld Apple, omdat die nog steeds niet zo groen is als ik graag zou zien.
En dan komen we gelijk bij de emotie: die meter van Greenpeace zegt me wat. Bovendien, ondanks dat ik wel weet dat het niet zo is, een stapje in de goede richting koppel ik automatisch aan die paar euro die ik bijgedragen heb. Het geeft mij een goed gevoel om te weten dat het geld gestoken is in een wereldverbeterende actie. Het ligt dicht bij mij.
Ook andere organisaties als de Waddenvereniging en Oxfam Novib hebben dit concept van emotie koppelen aan geld goed door. Bij Oxfam kun je bijvoorbeeld een ezel kopen, maar niet voor jezelf, maar voor een ander. Iemand die het nodig heeft. Of er werkelijk een ezel naar iemand gaat weet ik niet, en dat doet er ook niet toe. Het is het aloude principe van ‘in perspectief zetten’. De gemiddelde consument weet niet hoeveel 8GB is. Als je tegen hem zegt dat hij er dan ongeveer 2.500 liedjes op kan opslaan, of 20.000 documenten op kan bewaren, dan pas wordt het behapbaar voor hem of haar. Ook bij Oxfam weten ze dat: €7,50 klinkt niet veel, totdat je doorkrijgt dat je daarmee een kind in land X alle schoolboeken geeft voor een heel jaar. Wow, gaaf!
Of het nou gaat om spullen voor wederopbouw, een stuk wad, een boom in het park of een Foster Parents kind, het idee is hetzelfde: mensen willen feeling hebben met waar ze hun geld aan uitgeven. Letterlijk kunnen zien wat het heeft gedaan.
Een stapje verder
Even terug naar het hoofdprobleem. Waarde leveren aan goede doelen is voor mij te nietszeggend geworden. Elke maand weer verdwijnt er x euro naar goede doelen die ik verder vertrouw met mijn geld dat ze daar wat moois mee doen. En toch, ik wil van die constructie af. Ik voel mij niet verbonden met die donatie, en dat vind ik maar niets. Kunnen we niet op een andere manier waarde toevoegen? Ik zou zo graag willen helpen. Ik denk dat veel mensen dat wel zouden willen. Mensen willen graag helpen, echt wel. Ze hebben alleen maar een zetje of een aanleiding nodig.
In plaats van geld geven zou ik graag mezelf eens willen vastketenen aan een wagon met toxic waste. In mijn buurt gratis rookmelders willen uitdelen. Mezelf op kosten van organisatie X een halfjaar naar land X willen sturen om daar te helpen opbouwen. Vrijwillig bloed willen afstaan voor een belangrijk onderzoek. Was er maar een organisatie die hun leden actief betrok bij de uitvoeringen van hun plannen. Ik denk dat door collectieve krachten van groepen mensen veel bereikt kan worden zonder ook maar een cent uit te geven. Noem het goodwill, noem het waardebepaling achteraf, noem het resource based economy.
Uiteraard zullen er altijd mensen nodig zijn die geld geven. En wees gerust, die zullen er ook altijd blijven. Niet iedereen weet zo gauw een betere manier om ‘van waarde te zijn’. Maar er zijn een hele hoop mensen die dat wel hebben.
Bij deze denk ik dat ik maar eens alle donaties opzeg en me als vrijwilliger aanbied. Dan kan ik met een gerust hart alle straatwervers zeggen dat ik niet alleen al waarde doneer, maar ook nog iets veel waardevollers dan dat: mijn tijd en netwerk.
Interessant stuk. Ik heb er zelf ook vaak bij stil gestaan. Op de manier hoe het nu gebeurd ben ik niet bepaald blij mee.
Ik heb ooit een kleine donatie gedaan aan het Fonds Slachtofferhulp bij zo’n actie op straat. Een jaar later vond ik het wel weer prima en wou het stop zetten. Ik kan je vertellen dat dat helemaal niet eens zo makkelijk ging. Ik heb een halve middag aan de lijn moeten zitten voordat iemand deze wijziging in hun systeem kon doorvoeren. Dan denk dat je er vanaf bent, maar niet dus. Ze sturen alleen maar nog meer brieven met acceptgiro’s die smeken om een deel van jouw portemonnee. Ik ben er allang klaar mee, maar ze laten me gewoon niet met rust. Dit doe ik dus nooit meer! Enige respect voor je donateurs is wel het minste wat een instantie als FSH kan geven. Maar nee hoor.. je geeft een vinger.. en ze nemen bijna je hand.
Over de massamedia… ik stoor me daar ook mateloos aan. “Kijk eens hoe zielig deze kindjes in Afrika zijn”. Ze praten je vrijwel een schuldgevoel aan dat jij het zo goed hebt in Nederland. Je bent bijna een schoft als je geen donatie geeft. Dat gaat me gewoon te ver. Daarbij zie ik bij veel goede doelen enkel dingen die ik alleen via de media zie. Ik weet helemaal niet of het werkelijk waar is. Ze spelen inderdaad in op emoties. Ze simuleren een situatie waarvan wij helemaal niet weten of het wel werkelijk zo is. Ze verwijzen naar allerlei zaken om jou maar over te halen om geld te geven. Het is vrijwel een hyperreality wat ze je voorhouden. Nu ik mediafilosofie en mediapsychologie op school krijg vind ik gewoon eng om er bij stil te staan wat er werkelijk gebeurd. De manier hoe ze nu inspelen om op je emoties aan de hand van beelden en informatie die jij alleen maar kent van de schijnwerkelijkheid van de media is gewoon pure emotionele chantage. Van de hele essentie wat er plaats vind, merk jij helemaal niks van. Je denk dat je er iemand aan een jaar schoolboeken helpt, maar dat merk je zelf niet. De hele relatie tussen oorzaak en gevolg kennen wij in dit voorbeeld helemaal niet. We hebben helemaal geen contact met de essentie. We baseren vrijwel alles op een (enigszins aangepaste) simulatie waarvan wij maar aannemen dat het de werkelijk is. Maar zelfs de simulatie kan een simulatie van een simulatie zijn om in te kunnen spelen op jouw gevoelens en emoties. En dit speelt niet enkele af bij de goede doelen, maar vrijwel overal om jou heen.
Nee… ik kijk wel even uit met die goede doelen. Wat ze werkelijk doen is jou een goed gevoel verkopen. Je hebt totaal geen contact met de werkelijkheid. Nu zeg ik niet dat alle goede doelen leugenaars zijn. Enkele wel (Novib heeft daar ook een geschiedenis van), maar enkele ook niet. Ik vind het eng worden van het feit dat we zo gemanipuleerd kunnen worden door wat beelden en woorden om geld van ons te krijgen. We denken door wat geld ergens tegenaan te gooien dat we “goed” zijn voor deze wereld. Dat we in de werkelijkheid dan niet meer “goed” hoeven te zijn. We geven geld aan het Fonds Slachterofferhulp, maar we slaan wel de ambulancepersoneel in elkaar. We kopen vrijwel onze onschuldigheid en goede naam en gevoel. Alles is te koop, ook emoties en gevoelens in deze droommaatschappij waar we in leven. En als een “goed doel” je een schuldgevoel aan praat dat je in het rijke Nederland woont, dan koop je gewoon een goed gevoel bij hun door hun geld te geven. De essentie dat er in Afrika mensen honger lijden is niet eens relevant, want met die essentie heb je helemaal geen contact, dat is maar een vorm waarin ze het gevoel aanbieden (ik ontken nu niet dat het erg is dat er mensen in Afrika honger lijden).
Hoe moet je dan goede doelen steunen? Nou dat is heel simpel… met je daden in de werkelijkheid. Terug naar de essentie. Goed zijn voor elkaar en voor je omgeving. Niet je onschuld en goed gevoel virtueel kopen bij een of andere instantie. Als je je in wilt zetten voor de problemen in Afrika, ga er dan zelf heen en help die mensen. Ja dat is voor een gros van de mensen moeilijk om te realiseren, maar je houd wel contact met de werkelijkheid en je voegt werkelijk waarde toe. Is Afrika te ver? Help dan je oudere buurman met boodschappen doen. Er is een gezegde die luidt “verbeter de wereld, begin bij jezelf”. Ik heb vaak het gevoel dat de maatschappij juist verhard omdat we dat niet meer doen door middel van onze daden…. want ach.. dat goed gevoel dat je de wereld helpt kan je ook kopen bij de goede doelen. Mensen zijn dan met hun daden minder goed voor elkaar. Die indruk heb ik althans wel vaak.
Mocht de Fonds Slachterofferhulp mijn post nog lezen…. Stop aub met het sturen van tig acceptgiro’s terwijl jullie beloofd hebben mij geen post meer te sturen. Dat is geen respect. Ik geef nu toch geen geld. Als ik iemand overreden zie worden door een auto geef ik zelf wel slachtofferhulp en behandel ik de ambulancepersoneel met respect.