Kwesties van… Coen de Jong

Als we kijken naar de maatschappij van vandaag de dag dan is het ene krantenbericht nog dreigender dan het ander. Nog bevooroordelender dan de ander. Probleemjongeren zijn een groot betonnen blok aan ons been. In het kader van het KIK project in de minor Concepting gaan wij nadenken over het imago van deze doelgroep. Maar, een belangrijke vraag daarbij is, ‘wanneer ben je een probleemjongere?’.

Dit niet onbelangrijke inzicht trof me gisteren. Samen met mijn vriendin, die Pedagogiek doet en het maar wat leuk vindt dat ik mij in haar werkgebied begeef (en ik ook trouwens, verbreding is altijd goed), reageerde kritisch op mijn enthousiaste verhaal over het idee om met de kerngroep naar een hardcorefeest te gaan.
‘Om te ervaren naar wat voor muziek onze doelgroep luistert en wat voor effect dit heeft op hen, en op ons’, vertelde ik.
‘En jullie weten al zeker dat daar jullie doelgroep zit? Wie is jullie doelgroep dan?’, antwoordde zij.
‘Probleemjongeren’.
‘Ja maar, wanneer ben je dat dan precies? Iedereen heeft problemen. Ik heb een probleem met m’n broer. Ben ik nu een probleemjongere?’

Ik wist dat ze gelijk had. Daar hadden we als groep niet goed genoeg over nagedacht had ik het gevoel. Het woord is angstvallig vaak gevallen maar niemand weet wat het precies inhoudt volgens mij. Gaandeweg de discussie, waarin ik erachter kwam echt een enorme bron van kennis tegenover me te hebben, kwamen we steeds dichter bij de kern.

Over het algemeen word je als een probleem ervaren wanneer je niet kunt voldoen aan de normen en waarden van onze maatschappij. Normen als ‘je slaat niemand zomaar in elkaar’, ‘je molt geen bushokjes’, ‘als je iets wilt bereiken, moet je naar school en je best doen’, ‘je kunt gezag accepteren’ zijn voor ons belangrijk, en je wordt geacht daar in meer of mindere mate naar te handelen. Doe je dat niet, dan is dat raar. Apart. Vervelend. Je vormt een probleem voor de omgeving.
Maar… Het ligt toch in onze natuur om zo goed mogelijk binnen de groep te horen? Vanuit overlevingsperspectief is het toch van uiterst belang dat je geaccepteerd wordt binnen de groep? Lig je erbuiten, dan heb je niet meer de bescherming en voordelen van de kudde. Waarom verzetten sommige groepen mensen (niet alleen jongeren) zich dan zo tegen de gevestigde orde en lijken ze schijt te hebben aan de normen en waarden die in onze samenleving gelden? We hebben allemaal enorm veel overlast van hooligans bijvoorbeeld. Zij vormen een probleem voor onze samenleving. Er is een hele simpele verklaring voor dit afwijkende gedrag: subgroepen of subculturen. Binnen de hooligans groep zijn de normen anders dan bij het grotere geheel: ‘je drinkt bier. Punt.’, ‘voetbalclub B is slecht, als je een fan tegenkomt sla je die verrot’, ‘geen goede wedstrijd zonder rel’. Ze zoeken heil bij elkaar. Dan zal het ze verder worst wezen wat de rest van de maatschappij van ze denkt. De outcasts hebben een nieuwe groep gevormd en ervaren weer dezelfde veiligheid en voordelen.
Wat is dan het probleem? Ze zijn samengeschoold, hebben hun eigen sociale controlestelsel en voelen zich daar goed bij. Ja, zij wel. Wij niet. Het kenmerk van een subcultuur is dat het onderdeel is van een groter geheel: Nederland. Of Westerse samenleving. Je hebt rekening te houden met elkaar. En daar gaat het mis: vele subculturen hebben een hekel aan samenwerking. Juist omd√°t ze anders willen zijn. Waarom zouden ze anders afkoppelen?

Een ander belangrijk aspect is de zichtbaarheid. Hoe zichtbaarder, hoe meer het een probleem is. Wat je niet meekrijgt, kun je je ook geen zorgen over maken, wel? Een lijmsnuivende jongere heeft zeker een probleem. Maar dat is een probleem in een andere orde. Het vormt geen probleem voor de samenleving. Bovendien kan een lijmsnuivende jongere (in theorie) heel goed meekomen met de samenleving. Kan een prima opleiding volgen, hier en daar eens rottigheid uithalen maar verder niets. Heeft een baantje bij de kroeg (accepteert gezag) en komt in het dagelijkse leven normaal over.
Conclusie: het is geen probleemjongere? Tenzij het lijmsnuiven tot gevolg heeft dat ze mee gaat doen aan bushokjes slopen, rondhangen op hinderlijke plekken, stelen, discrimineren en wat al niet meer, niet echt. Ze is een jongere met een probleem. Maar het woord probleem in probleemjongere slaat niet op henzelf, maar op de omgeving. We kijken uiteraard alleen naar onszelf. Jij vormt een probleem voor mij, dus ben je problematisch. Oh en je bent jongere. Problematische jongere dus. Zie daar.

Ten slotte hebben we nog het gewicht dat men aan een probleem hangt. Stelen wordt over het algemeen beschouwd als minder erg dan een moord plegen. Pesten is voor mij persoonlijk erger dan plagen. Plagen is meer de gek aansteken met iemand waarbij je je grenzen heel goed kent. Pesten is het bewust iemand benadelen of pijn doen omdat je die ander niet mag of anders is. Daarbij geen notie hebbend van hoe ver je kan gaan zonder de ander te kwetsen.
Zo is het ook met de kwestie probleemjongeren. Je wordt pas als storend ervaren wanneer het probleem dat je veroorzaakt groot genoeg is voor je omgeving om op te vallen. En daar speelt frequentie natuurlijk weer een rol in. Een brandje wordt als baldadig gezien. Met een groep amateurpyromanen moet haast wel meer aan de hand zijn. Die mensen hebben serieuze problemen. Daar schuilt meer achter.

Het is erg lastige materie. Om de hele olifant te zien moet je eerst heel erg uitzoomen. Als we daarna willen inzoomen, kom ik voorlopig op de volgende definitie.
“Probleemjongeren zijn de jongeren in onze (Nederlandse) samenleving die niet of moeilijk kunnen leven naar de normen en waarden die hierin gelden en waarbij de zichtbare gevolgen daarvan door de overgrote meerderheid als voldoende storend worden ervaren.”

Wauw. Das een mond vol. Nu alleen nog begrijpen.